Η ΕΠΟΝ του Κάμπου Ηλείας και η εκτέλεση των 6 στη Γαστούνη.

 

Η εκτέλεση των 6 ΕΠΟΝιτών στη Λάκκα του Χρέπα στη Γαστούνη (Ηλεία) αποτελεί μια από τις πιο τραγικές σελίδες της ναζιστικής Κατοχής στην περιοχή. Το ιστορικό αυτό γεγονός έχει καταγράψει και αναδείξει μέσα από την έρευνά του ο δημοσιογράφος και ιστορικός, Περικλής Καπετανόπουλος. 

Στα χρόνια της τριπλής ξένης κατοχής της πατρίδας μας (1941-1944), ιδρύθηκε η ΕΠΟΝ, σε ένα μικρό σπιτάκι στους Αμπελοκήπους, στις 23 Φεβρουαρίου 1943.

Σε αυτή την ιστορική σύσκεψη πήραν μέρος οι οργανώσεις:

Ομοσπονδία Κομμουνιστικών Νεολαιών Ελλάδας (ΟΚΝΕ), Αγροτική Νεολαία Ελλάδος, Ενιαία Εθνικοαπελευθερωτική Εργατοϋπαλληλική Νεολαία, Ενιαία Μαθητική Νεολαία, Ένωση Νέων Αγωνιστών Ρούμελης, Θεσσαλικός Ιερός Λόχος, Λαϊκή Επαναστατική Νεολαία, Λεύτερη Νέα, Σοσιαλιστική Επαναστατική Πρωτοπορία Ελλάδος, Φιλική Εταιρεία Νέων, αντιπροσωπεία του ΕΑΜ Νέων Μακεδονίας, Πελοποννήσου και τα μέλη της Κ.Ε του ΕΑΜ Νέων, Αντιπροσωπεία του Εθνικού Συμβουλίου των φίλων της Νέας Γενιάς.

Η ΕΠΟΝ, ήταν γέννημα μιας δύσκολης και φλογερής εποχής. Δεν εξέφρασε μόνο την αναγκαιότητα της ιστορικής στιγμής για μια ανώτερη μορφή μαζικής πάλης των νέων ενάντια στον ξένο εισβολέα, αλλά συμπύκνωσε στην κοσμοθεωρία και τη δράση της τα ιδανικά, για τη δημιουργία μιας νέας, καλύτερης κοινωνίας.

Μέσα απ' την ΕΠΟΝ, η νεολαία ενώθηκε ενάντια στο φασισμό, αλλά και ενάντια σε κάθε μορφή κοινωνικής καταπίεσης. Πάλεψε για την εθνική, αλλά και για την κοινωνική απελευθέρωση. Η μαζική συμμετοχή της νεολαίας στην ΕΠΟΝ αποτελεί, μια χωρίς προηγούμενο, ιστορική παρακαταθήκη για το νεολαιίστικο κίνημα.

Μέσα στους 18 μήνες που μεσολάβησαν από την ίδρυση της έως την απελευθέρωση της χώρας από τον ξένο ζυγό, κατόρθωσε να ενώσει στις γραμμές της 700.000 νέους και νέες, που "πολεμούσαν και τραγουδούσαν" για μια καλύτερη ζωή, σε μια λεύτερη, ανεξάρτητη και δημοκρατική Ελλάδα, που θα κατοχύρωνε τα βασικά δικαιώματα της νεολαίας για ψωμί, δουλειά, μόρφωση και πολιτισμό.

Η ΕΠΟΝ μπόλιασε μια ολόκληρη γενιά, με το πνεύμα του πατριωτισμού, και της πάλης ενάντια στο φασισμό, για την εθνική απελευθέρωση και ανεξαρτησία, για ένα φωτεινό μέλλον.

Πρωτοπόρα στάθηκε η ΕΠΟΝ και στην πολιτιστική δράση, που σφράγισε ανεξίτηλα τη δράση της. Οι οργανώσεις της ΕΠΟΝ στα χωριά της Ελεύθερης Ελλάδας, αλλά και στα χωριά του Κάμπου που τα πατούσε η μπότα του ξένου καταχτητή, στάθηκαν ένα μεγάλο σχολείο που φανέρωσε, πόσα μπορούν ν' αλλάξουν για το καλύτερο στα χωριά μας με τη νεολαιίστικη δράση. Οι ΕΠΟΝίτες σκορπούσαν κείνα τα χρόνια της μαύρης σκλαβιάς το χαμόγελο, το τραγούδι, το θέατρο. Το ΕΠΟΝίτικο πνεύμα, αναμορφωτικό, δημιουργικό, αισιόδοξο, απλώθηκε παντού, έφτασε και στο πιο μικρό χωριό κι άνοιξαν οι κλειστές, μέχρι τότε για τους πολλούς, πόρτες του πολιτισμού και της μόρφωσης.

Η ΕΠΟΝ του Κάμπου

Στο κάμπο της Ηλείας, όπως και σε όλη την Ελλάδα, οι ΕΠΟΝίτικες οργανώσεις ανέπτυξαν ένα πλατύ δίκτυο πολιτιστικών δραστηριοτήτων, και σε πολλές περιπτώσεις σφράγισαν την πρωτοπόρα δράση τους, με την θυσία των νεαρών αγωνιστών.

Στην Αμαλιάδα, την Ανδραβίδα, τα Λεχαινά , τη Γαστούνη , το Σταφιδόκαμπο (Μπράτι), την Αγία Μαύρα (Σαμπάναγα), το Τραγανό και τα άλλα χωριά, η ΕΠΟΝ σημείωσε σπουδαία πολιτιστική και αντιστασιακή δραστηριότητα.

Στην Ανδραβίδα ο ΕΑΜίτης δάσκαλος Τάσος Παπαδάτος δημιούργησε τον πρώτο πυρήνα την ΕΠΟΝ, οργανώνοντας πρώτα δύο νεολαίους: τον Ντίνο Βαρβαρέσο και τον Δημήτρη Καπετανόπουλο.

Σε λίγο σχηματίστηκε το πρώτο Γραφείο της ΕΠΟΝ Ανδραβίδας από τους: Ντίνο Βαρβαρέσο Α Γραμματέα, Δημήτρη Καπετανόπουλο Β Γραμματέα, Χρήστο Γκουτζουρή, Ντίνο Γώτη, Νίκο Δημάκη και Χρήστο Καπατσούλια.

Στις αναμνήσεις του από την Εθνική Αντίσταση, ο Ντίνος Βαρβαρέσος Α Γραμματέας της ΕΠΟΝ Ανδραβίδας, αναφέρει σχετικά με την ένταξη του στο αντιστασιακό κίνημα: « Η πρώτη στιγμή και η πρώτη αποκάλυψη, η πρώτη μύηση έγινε από το παλιό δάσκαλο μου Τάση Παπαδάτο. Μαζί με κάποιον άλλον, βρεθήκαμε στο γραφείο του Δημοτικού μας Σχολείου, νύχτα βέβαια, και εκεί έγινε το μυστήριο. Μυηθήκαμε στο κίνημα Εθνικής Αντίστασης. Ορκιστήκαμε. Και το καρδιοχτύπι, η συγκίνηση, τα καινούρια που μας εμπιστεύτηκε ο δάσκαλος μεσ’ στο σκοτάδι και τη σιωπή του περιβάλλοντος, μας μετέφεραν αιώνες πίσω, κι’ ένιωσα σαν …φιλικός».

Στο αδημοσίευτο αρχείο του ο αντιστασιακός Δημήτρης Καπετανόπουλος, Β Γραμματέας της ΕΠΟΝ Ανδραβίδας και στην απελευθέρωση φρούραρχος του ΕΛΑΣ, σημειώνει : «Η οργάνωση μας έγινε μια από τις καλύτερες οργανώσεις του νομού Ηλείας.

Με πλούσια δράση σε όλους τους τομείς. Στις μαύρες εκείνες μέρες κάναμε ότι μπορούσαμε για να απαλύνουμε το πόνο και τη δυστυχία των συμπολιτών μας, οργανώνοντας λαϊκά συσσίτια και εράνους υπέρ των απόρων. Δημιουργήσαμε και θεατρικό τμήμα για την ψυχαγωγία. Ανεβάζαμε έργα πατριωτικά που να εμψυχώνουν τον κόσμο, στο καφενείο του Αλέξη Τσουραπά που είχε θεατρική σκηνή. Οι εισπράξεις πήγαιναν για τους φτωχούς.

Όποιος δεν είχε λεφτά να πληρώσει το εισιτήριο, την άλλη μέρα γυρίζαμε στις γειτονιές και μας έδιναν αυγά-καλαμπόκι-στάρι-βρώμη και ότι είχε ο καθένας. Το θέατρο μας έδωσε πολλά στο χωριό μας και όλα αυτά χάρις στους ΕΠΟΝίτες ερασιτέχνες ηθοποιούς, ανάμεσα στους οποίους και οι : Ντίνος Βαρβαρέσος, Βασίλης Γρηγορόπουλος, Ντίνος Γώτης, Ντίνος Νταντής, Γιάννης Γκουτζουρής, Φώτης Γκουτζουρής…και φυσικά του λόγου μου, κάτω από την καθοδήγηση του γραμματέα του Δήμου Ανδραβίδας Μιχάλη Μαργαρίτη, που καταγόταν από την Πάτρα.

Και αυτό γινόταν κυριολεχτικά κάτω από την μύτη των Γερμανών, που είχαν εγκατασταθεί, στο διπλανό χωριό, τα Λεχαινά, που απείχαν μόνο 3 χιλιόμετρα από τη δημοσιά».

Η ΕΠΟΝ του Κάμπου κινήθηκε δραστήρια και προσέφερε πολλά στον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα.

Η εφημερίδα «ΣΑΛΠΙΣΜΑ» που κυκλοφορούσε το Νομαρχιακό Συμβούλιο της ΕΠΟΝ Ηλείας, στο φύλλο της 5 Νοέμβρη 1943, αναφέρεται στη συμβολή της ΕΠΟΝ, τόσο στην τιμωρία των εθνοπροδοτών, όσο και στην οικονομική ενίσχυση των ανταρτών του ΕΛΑΣ: «…Συνελήφθη στην Αμαλιάδα από άνδρες του εφεδρικού ΕΛΑΣ ένα από τα κεφάλια της αντίδρασης και οδηγήθηκε στην παρά πάνω ελεύθερη περιοχή. Από κει επονίτες τον τράβηξαν προς το Σύνταγμα όπου καθώς μαθαίνουμε έκανε έμπρακτη δήλωση μετανοίας. Στη σύλληψη του συνέβαλε και η ΕΠΟΝ.

-Στη Γαστούνη επονίτες εξυλοκόπησαν ένα ρουφιάνο των Ιταλών κι έναν λωποδύτη πούχε κλέψει έξη οκάδες στάρι. Κατάσχεσαν τα λεφτά πούχε πάρει απ’ το στάρι ο λωποδύτης και τα επέστρεψαν στον κάτοχο τους.

-Στου Σαμπάναγα και Μπουχιώτη έγινε στο πανηγύρι του Αγίου Δημητρίου πλατύς έρανος για την ενίσχυση των οικονομικών της ΕΠΟΝ Κάμπου.

-Η «Φλόγα», εφημερίδα του τομεακού γραφείου της ΕΠΟΝ Κάμπου, "ρουφήχτηκε" κυριολεχτικά απο τους νέους και τις νέες της βόρειας Ηλείας. Πολλοί πατριώτες ζήτησαν να γραφτούν μόνιμοι συνδρομητές.

…Στη Γαστούνη συνελήφθη από επονίτες ύποπτος που βγήκε από το σπίτι κάποιου αντιδραστικού μ’ ‘ένα τράστο στον ώμο.

Η σύλληψη και η εκτέλεση των εξη ΕΠΟΝιτών

Εκτός από τις εθνικοαπελευθερωτικές οργανώσεις, δρούσαν στον Κάμπο και οι συνεργάτες των Γερμανών, "εθελοντικά ελληνικά σώματα", τα ονόμαζε η γερμανική διοίκηση. Ο διερμηνέας των Γερμανών Δ.Κ.....ς από τα Λεχαινά, κατέδωσε ότι η Θεατρική Ομάδα της ΕΠΟΝ Κάμπου θα έπαιζε στην Γαστούνη, με έργο που αναφερόταν στους αγώνες των Ελλήνων στην Επανάσταση του 1821 κατά των Τούρκων και των συνεργατών τους. Ο θίασος είχε συγκροτηθεί με απόφαση του Τομεακού Γραφείου της ΕΠΟΝ Κάμπου Ηλείας, με σκοπό την εκπολιτιστική ανάπτυξη του λαού της υπαίθρου και την διάδοση των σκοπών της ΕΠΟΝ. Τους 6 ΕΠΟΝίτες του θεατρικού θιάσου συνέλαβαν οι ταγματασφαλήτες του Κοκκώνη από τον Πύργο, με τις πληροφορίες που τους είχε δώσει ο καταδότης. Πριν τους εκτελέσουν τους βασάνισαν φρικτά. Στην Λάκκα Χρέπα, οι 6 ήρωες ΕΠΟΝίτες στάθηκαν παλικαρίσια απέναντι στο εκτελεστικό απόσπασμα. Στη θέση της εκτέλεσης υπάρχει σήμερα ένα λιτό μνημείο με τα ονόματα των εκτελεσμένων, χωρίς αναφέρει ότι ήταν ΕΠΟΝίτες και ότι εκτελέστηκαν για την αντιστασιακή τους δράση.

Οι εκτελεσμένοι είναι:

1.Ανδρουτσόπουλος Αγγελος του Διονυσίου (ψευδώνυμο Ραμπαγάς) από τα Λεχαινά, ετών 22, μαχητής του ΕΛΑΣ.

2.Σουρανής Ζώης του Νικολάου, από τα Λεχαινά, ετών 20, υπεύθυνος του Θεατρικού Ομίλου και σκηνογράφος.

3.Τσαγκαράκης Βασίλης, από τα Λεχαινά, ετών 28, μαχητής του ΕΛΑΣ.

4.Γενοβέζος Θανάσης, από τα Λεχαινά, μέλος του ΚΚΕ και του ΕΑΜ.

5.Παπαδόπουλος Αλέκος, από την Γαστούνη, ετών 20.

6.Βούλγαρης Νίκος, από την Αμαλιάδα, μέλος του συνεργείου διακίνησης του αντιστασιακού τύπου.