Η ΜΑΧΗ
Στα μέσα Ιούλη 1944, το 1ο Τάγμα του 9ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ Μεσσηνίας βρισκόταν στο ορεινό συγκρότημα της Νότιας Τριφυλίας, στην περιοχή του χωριού Μανιάκι και είχε σαν αποστολή να επιτηρεί και να ελέγχει την όδευση προς την Πύλο, όπου υπήρχε ισχυρή βάση Γερμανών, να καταφέρει χτυπήματα εναντίον κινουμένων εχθρικών φαλαγγών και να εξουδετερώνει εχθρικά φυλάκια. Για να εκπληρώσει την αποστολή του το Τάγμα, εγκατέστησε τον 3ο Λόχο του στην περιοχή Λυκοδήμου – Ζαρναούρα, με αποστολή να επιτηρεί και να ελέγχει την όδευση Πύλου – Καλαμάτας και αντίστροφα. Τα υπόλοιπα τμήματα του Τάγματος, δηλαδή ο 2ος Λόχος με δύναμη 150 αντάρτες και με λοχαγό το μόνιμο αξιωματικό Νίκο Μέλιο και καπετάνιο το Γιώργο Αγγελόπουλο, ο 1ος Λόχος με την ίδια περίπου δύναμη, με λοχαγό τον ευέλπιδα Γιώργη Παναγάκη και μια Διμοιρία πολυβόλων (3 ή 4 πολυβόλα) με διοικητή τον έφεδρο ανθυπολοχαγό Σωκράτη Σταυρόπουλο, παρέμειναν στην περιοχή Μανιακίου, με αποστολή να επιτηρούν και να ελέγχουν την όδευση Κυπαρισσόας και αντιστρόφως. Στρατιωτικός διοικητής του Τάγματος είναι ο μόνιμος αντισυνταγματάρχης Ηλίας Σφακιανάκης (ο γελαστός και γενναίος Μπαρμπαλιάς), ο οποίος γνώριζε καλά την τοποθεσία Χώρας – Αγορέλιτσας γιατί και άλλοτε είχε χτυπήσει δύναμη Ιταλών από ενέδρα με μια μικρή δύναμη εφεδροελασιτών με δίκανα. Καπετάνιος του Τάγματος ήταν ο Δημήτρης Καλδής. Από άμεσες παρατηρήσεις του Τάγματος και από άλλες πληροφορίες είχε διαπιστωθεί ότι κάθε 8 ημέρες περίπου, φάλαγγα από 9 έως 15 αυτοκίνητα σε απόσταση 50 – 100 μέτρα το κάθε αυτοκίνητο και με δύναμη συνοδείας 120 με 150 Γερμανούς κινούνταν στη διαδρομή Κυπαρισσία – Χώρα – Πύλος ή αντίστροφα για ανεφοδιασμό των φρουρών και άλλες ανάγκες τους. Εχοντας αυτές τις πληροφορίες η Διοίκηση του Τάγματος αποφάσισε να εγκαταστήσει ενέδρα σε κατάλληλη τοποθεσία και να χτυπήσει τη γερμανική φάλαγγα. Σαν πιο κατάλληλη διαλέχτηκε η θέση “Κορδέλλες” ανάμεσα Χώρα και Αγορέλιτσα.
Ενώ τα τμήματα ετοιμάζονταν για την επιχείρηση, η Διοίκηση του Τάγματος μαζί με τους λοχαγούς και τους καπεταναίους πήγε να κάνει αναγνώριση της τοποθεσίας, λεπτομερή μελέτη εδάφους και να καθορίσει επακριβώς τη θέση και την αποστολή του κάθε τμήματος. Το σχέδιο ενέργειας του Τάγματος ήταν να αφήσει την εχθρική φάλαγγα να εισχωρήσει ολόκληρη μέσα στην τοποθεσία της ενέδρας, αιφνιδιαστικά με καταιγιστικά πυρά όλων των όπλων να χτυπηθούν ταυτόχρονα όλα τα αυτοκίνητα και με τελική έφοδο να εξουδετερωθούν οι τυχόν απομένουσες επί τόπου εχθρικές αντιστάσεις.
Στις 17 Ιούλη η πολιτική οργάνωση της περιοχής έδωσε την πληροφορία ότι γερμανική φάλαγγα αυτοκινήτων θα αναχωρήσει τις προσεχείς ημέρες από την Πύλο με κατεύθυνση Γαργαλιάνους – Κυπαρισσία. Στις 18 Ιούλη πριν καλά – καλά ξημερώσει, τα τμήματα του Τάγματος άρχισαν να προωθούνται και να καταλαμβάνουν τις θέσεις που είχαν προκαθοριστεί κατά την αναγνώριση. Ετσι ο 1ος και ο 2ος Λόχο έλαβαν θέση μάχης μέσα στο χώρο της ενέδρας και τα πολυβόλα τοποθετήθηκαν σε θέσεις κατάλληλες για να εκτελέσουν αξονικά πυρά στο δημόσιο δρόμο και αν χρειαζόταν, να υποστηρίξουν τα τμήματά μας στο δημόσιο δρόμο ή τα τμήματά μας της ενέδρας. Η όλη διάταξη καλύφθηκε από την κατεύθυνση της Κυπαρισσίας από μια διμοιρία του 2ου Λόχου και από την κατεύθυνση της Πύλου από μια ομάδα του 1ου Λόχου. Θα ήταν παράλειψη να μην αναφέρουμε τη σημαντική προσφορά για τη διεξαγωγή της επιχείρησης του εφεδρικού ΕΛΑΣ της περιοχής, που έσπευσε από την πρώτη στιγμή να ταχθεί υπό τις διαταγές του Τάγματος.
Στις θέσεις αυτές της ενέδρας που ήταν πολύ κοντά στο δρόμο, το Τάγμα παρέμεινε όλη την ημέρα με αξιοθαύμαστη πειθαρχία, θάρρος και καρτερικότητα, αλλά ο εχθρός δεν φαινόταν. Η ημέρα της μάχης, η 19η Ιούλη, ξημερώνει. Με την ίδια πειθαρχία και συνοχή, το τάγμα ξανάπιασε τις θέσεις του στην ενέδρα και περίμενε. Το καμουφλάρισμα των μαχητών ήταν τέλειο. Για να μην προδοθούμε χρειάστηκε να γίνουμε ένα με τη γη, να κρατάμε την ανάσα μας ακόμα. Η πληροφορία διασταυρώθηκε και ήταν σαφής: η γερμανική φάλαγγα ετοιμαζόταν στην Πύλο για αναχώρηση! Μα οι ώρες περνούσαν χωρίς να φανεί τίποτα.
Ο καυτερός ήλιος του Ιούλη πυρπολούσε τα πάντα. Ο ήλιος πήρε να γέρνει προς το απομεσήμερο. Εμείς θα επιμείνουμε, μονολογούσε ο Μπαρμπαλιάς. Δεν μπορεί, παρά να περάσουνε! Εκτός και αν μας πρόδωσαν! Δεν πρόλαβα να αποσώσει την κουβέντα του και ο Μπάμπης Χάντζος, μ’ ένα αυστριακό αυτόμολο, “έπιασε” με υποκλοπή το τηλεφώνημα των Γερμανών, που έλεγε ότι η φάλαγγα ξεκίνησε από την Πύλο και σε λίγη ώρα θα περνούσε από μπροστά μας. Ετσι, οι φόβοι ότι μπορεί να προδόθηκε η ενέδρα μας διαλύθηκαν. Ακόμη και αν όλος ο λαός της περιοχής είχε αντιληφθεί κάτι, το κρατούσε μυστικό. Γιατί έβλεπε τα παιδιά του, τους αντάρτες του ΕΛΑΣ, να πολεμάνε για την πατρίδα, σκληρούς τιμωρούς του φασίστα κατακτητή του τόλμησε να μολύνει αυτά εδώ τα χώματα ζυμωμένα με το αίμα των προγόνων του στους αγώνες για τη Λευτεριά. Λίγο μετά το μεσημέρι, το παρατηρητήριο μας επεσήμανε κίνηση αυτοκινήτων από το χωριό Κορυφάσιο προς τη Χώρα. Αμέσως δόθηκε η διαταγή συναγερμού στα τμήματα, μαζί με τις τελευταίες οδηγίες. Οσοι από μας μπορούσαν να βλέπουν καρφώνανε τα μάτια τους πέρα στην τελευταία στροφή του δρόμου, εκεί που θα φαινόταν από στιγμή σε στιγμή ο εχθρός. Και πράγματι, θα ήταν μιάμιση, όταν το πρώτο αυτοκίνητο μπήκε στην ενέδρα! Τώρα η ένταση αποκορυφωνόταν, η ακινησία μας ήταν απόλυτη. Σφίγγαμε τα όπλα μας στον ώμο και με την κόγχη του ματιού μετράμε τ’ αυτοκίνητα, πέντε, οκτώ, δώδεκα, δεκατρία. Και ξαφνικά: Πυρ! Δόθηκε το σύνθημα της μάχης με φωτοβολίδα από το Σταθμό Διοίκησης του 1ου Λόχου! Ολα τα όπλα μας, απ’ όλες τις μεριές άρχισαν να στέλνουν καυτό μολύβι επάνω στους Γερμανούς.
Ο εχθρός αιφνιδιάστηκε και επάνω στην σύγχισή του, τα πυρά μας έγιναν ακόμη φονικότερα. Οσοι δεν σκοτώθηκαν από τις απανωτές ομοβροντίες μας, πηδούσαν στο έδαφος, ταμπουρώνονταν στις ρόδες των αυτοκινήτων κι όπου αλλού μπορούσαν και πολεμούσαν με λύσσα. Μα οι δυνάμεις τους ήταν πια λιγοστές, τα πρώτα αυτοκίνητα εξοντώθηκαν τελείως και μερικά άρχισαν να καίγονται!. Προσπαθούσαν να καταλάβουν επίκαιρες θέσεις μα θερίζονταν από τα φονικά πυρά μας “από το αντάρτικο ντουφέκι”. Με τις πρώτες ντουφεκιές κατέφθασαν και οι χωριάτες της περιοχής, μικροί και μεγάλοι, άνδρες και γυναίκες, πιάσαν θέση στο πλευρό των ανταρτών, τους εμψύχωναν και τους βοηθούσαν, όπως μπορούσαν, για την εξόντωση των χιτλερικών.
Αντάρτες και λαός ένωσαν τις προσπάθειές τους και με μια ψυχή χτυπούσαν αλύπητα τον εχθρό. Μέσα από την αντάρα της φονικής μάχης και αψηφώντας τις εχθρικές σφαίρες, μετέφεραν τους τραυματίες σε ασφαλή θέση κι έδεναν τις πληγές τους. Επί 45 λεπτά οι Γερμανοί σφυροκοπούνταν και αποδεκατίζονταν, ώσπου οι αντάρτες εξόρμησαν για την τελειωτική εξόντωση των υπολειμμάτων της εχθρικής μονάδας, που είχαν καταφύγει στις γύρω χαράδρες και τις πατουλιές. Επακολούθησε αγώνας σώμα με σώμα, όπου διαδραματίστηκαν συγκλονιστικές σκηνές παλληκαριάς και αυτοθυσίας. Ξανάζησαν οι θρύλοι της κλεφτουριάς για ηρωισμούς και κατορθώματα. Ξαναζωντάνεψαν οι μπαρουτοκαπνισμένες μορφές των αγωνιστών της εθνικής ανεξαρτησίας και της λαϊκής κυριαρχίας. Το σύνθημα για την τελική έφοδο το έδωσε ο ηρωικός διοικητής του Τάγματος, ο θρυλικός Μπαρμπαλιάς Σφακιανάκης. Με το περίστροφο στο χέρι και με τις κραυγές “ελευθερία ή θάνατος!”, “θάνατος στους φασίστες!”, πετάχτηκε από το πόστο του και ρίχτηκε καταπάνω στους ναζίδες. Μα εκεί, τον πέτυχε το φαρμακερό βόλι. Ο σεμνός και γενναίος ηγέτης και λαϊκός αγωνιστής έπεσα θανάσιμα τραυματισμένος. Τις βραδινές ώρες ξεψυχούσε στην έδρα του Τάγματος στο ιερό Μανιάκι, αφού έμαθε πρώτα για τη μεγάλη νίκη μας και την ολοκληρωτική πανωλεθρία του εχθρού. Οι συναγωνιστές του απέδωσαν τις πρέπουσες τιμές και ετάφη στο βάθρο της αναμνηστικής στήλης του μεγάλου ήρωα του ‘21, του Παπαφλέσσα.
ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΜΑΧΗΣ
Η εξόντωση της Γερμανικής φάλαγγας ήταν πλήρης. Τα 13 γερμανικά αυτοκίνητα καταστράφηκαν ολοσχερώς, 180 οι Γερμανοί νεκροί, πιάστηκαν 12 αιχμάλωτοι μεταξύ αυτών και Γερμανός παπάς που γνώριζε αρχαία ελληνικά – μετά την απελευθέρωση τον στείλανε στη Γερμανία. Στο τέλος της μάχης ο δρόμος ήταν γεμάτος από κατεστραμμένα αυτοκίνητα και πτώματα σκοτωμένων Γερμανών.
Λάφυρα: 12 μυδράλια, 2 ταχυβόλα, 2 βαρέα πολυβόλα, 170 όπλα μάουζερ, 5 αυτόματα στάγερ, 12 πιστόλια, 1 όχημα με αλεύρι και ένα όχημα με διάφορα τρόφιμα.
Απώλειες του ΕΛΑΣ 18 νεκροί και 8 τραυματίες. Οι νεκροί είναι οι εξής:
1. Σφακιανάκης Ηλίας, διοικητής του ηρωικού 1ου Τάγματος.
2. Στρατηγουλέας Γεώργιος από την Καρδαμύλη Κάμπου Αβίας.
3. Οικονομάκος Γιάννης από τη Στούπα Μάνης.
4. Μανωλάκος Γεώργιος από τη Λακωνία.
5. Φιλιόπουλος Γεώργιος από την Τρύπη Λακωνίας.
6. Δημητρακόπουλος Νίκος από την Καλαμάτα.
7. Μούντανος Γεώργιος από τον Κάμπο Αβίας.
8. Χάντζος Χαράλαμπος από το Νιοχώρι Μελιγαλά.
9. Παυλίδης Παύλος από το Γύθειο.
10. Καντικόπουλος Ηλίας από το Ελαιοχώρι (Γιάννιτσα).
11. Κολοκαθάκης Νέστορας από τον Αντικάλαμο.
12. Βασιλάκης Βασίλης από την Τρύπη Λακωνίας.
13. Κομποχόλης Παναγιώτης από τη Λακωνία.
14. Παπαθεοδωράκης Ηλίας από τη Λαχανάδα.
15. Τσαπέκης Πέτρος από τη Μεθώνη.
16. Σταματελόπουλος Νίκος από τη Χώρα.
17. Κατελάνος Πέτρος από τη Χώρα.
18. Βλαχαδάμης Νίκος από τους Γαργαλιάνους
ΤΑ ΑΝΤΙΠΟΙΝΑ
Πέρα από την αφήγηση του Νικ. Μέλλιου υπάρχει το ζήτημα των αντιποίνων και η μικρή έκταση την οποία είχαν σε σχέση με το πλήγμα. Γιατί αντίποινα έγιναν, οι Γερμανοί και οι ταγματασφαλίτες έκαψαν σπίτια στην περιοχή και εκτέλεσαν ηλικιωμένους που δεν πρόλαβαν να απομακρυνθούν σύμφωνα με διάφορες μαρτυρίες. Στο βιβλίο του Γεώργιου Φ. Μητρόπουλου «Φωνές της κατοχής» υπάρχουν δύο μαρτυρίες για το θέμα των αντιποίνων. Ο Ευστάθιος Λιακογιαννάκης αφηγείται: «Την επόμενη μέρα Πέμπτη 20 Ιουλίου 1944 ήρθε μια φάλαγγα με Γερμανούς από την Πύλο και μια άλλη από τα Φιλιατρά και πήραν τα πτώματα, περίπου 85 τον αριθμό. Φεύγοντας έκαψαν λίγα σπίτια στη Χώρα και λίγα στην Αγορέλιτσα. Την Κυριακή πρωί 23 Ιουλίου οι Γερμανοί ήρθαν ξανά από την Πύλο. Εγώ τότε φυλούσα σκοπός στην Καβελαριά και χτύπησα το καμπανάκι ότι οι Γερμανοί ξανάρχονται. Ο κόσμος έφυγε. Οι Γερμανοί ήρθαν στη Χώρα και μαζί τους είχαν τα Τάγματα Ασφαλείας. Τα Τάγματα πιάσανε τα πέριξ του χωριού και συνέλαβαν περίπου 50 Χωραΐτες. Τους πήγαν κοντά στον Αγιο Δημήτριο […] Τα τάγματα σκότωσαν 5-6 Χωραΐτες […] Οι Γερμανοί μαζί με τους ταγματασφαλίτες έκαψαν ένα τετράγωνο, αυτό που είναι βόρεια της σημερινής πλατείας του χωριού. Τους ομήρους τους άφησαν ελεύθερους». Ο Δημήτριος Μπουρνέλης αφηγείται: «Την άλλη μέρα οι Γερμανοί επέστρεψαν να κάψουν το χωριό. Τότε σκότωσαν τον Ρούσο, τον ψάλτη, τον Σταθακόπουλο ή Πάτσι Πίτσι. Αυτούς τους σκότωσαν τυχαία, δεν πρόλαβαν να φύγουν. Τον Ρούσο τον σκότωσαν στο στενό του Σαλταμπάση. Εκαψαν και μερικά σπίτια. Πρώτα έκαψαν του Μπουρλούκα, ένα παλιό κτίριο μεγάλο, του Φαλιέρη, του Κατρίτση, του Γαϊτάνη, του Ζαφείρη, του Χαχή, του Ράππα και μερικά άλλα. Δεν το έκαψαν όλο το χωριό, γιατί ειδοποιήθηκαν να φύγουν, μάλλον ο Στούπας τους ειδοποίησε να φύγουν. Εγώ όταν έφυγαν οι Γερμανοί έτρεξα στον Αγιο Νικόλαο να χτυπήσω την καμπάνα να μαζευτεί ο κόσμος να σβήσουμε τη φωτιά, αλλά ο κόσμος φοβήθηκε και αντί να μαζευτεί έφευγε. Τελικά αυτά τα σπίτια κάηκαν, θα κάηκαν καμιά εικοσαριά». Υπάρχει όμως και ένα ακόμη συγκλονιστικό γεγονός: Στις 24 Ιουλίου Γερμανός επιλοχίας επικεφαλής ομάδας στρατιωτών, σε αντίποινα ξεκλήρισε την οικογένεια Αναγνωστόπουλου στην Τερψιθέα. Το Ελληνικό Γραφείο Εγκληματιών Πολέμου κατήγγειλε με δύο μηνύσεις (253, 254) ότι: “Ο Γερμανός επιλοχίας Dietrich του 1008 Τάγματος, στις 24 Ιουλίου 1944, περιφερόταν επί κεφαλής του τμήματός του, στο χωριό Τερψιθέα (περιοχή της Κυπαρισσίας) προς καταδίωξη ανταρτών. Εισήλθε προσωπικώς στην κατοικία του Νικολάου Αναγνωστόπουλου, όπου βρισκόταν η γρια μητέρα του Γεωργία, κατάκοιτη, ο αδελφός του Ηλίας και η σύζυγός του – όπως και το αβάπτιστο μωρό τους. Με μια απίστευτη αγριότητα, ο επιλοχίας τους σκότωσε όλους και τους έξι, χωρίς να φεισθεί ούτε την ασθενή γριά, ούτε και το νεογέννητο. Αφού εξετέλεσε το εξαπλούν έγκλημά του, έβαλε φωτιά στο σπίτι και άφησε τα έξη πτώματα να αποτεφρωθούν”. Ανάλογες πληροφορίες δημοσίευσε ο Κώστας Κατσαρός στο άρθρο του με θέμα “Οταν οι θεοί ήταν εξόριστοι” στο περιοδικό “Τριφυλιακή Εστία” (τ. 81-82, Ιανουάριος-Ιούνιος 1993) [Οι πληροφορίες προέρχονται από το βιβλίο του Νίκου Ι. Ζερβή "Καλαμάτα, Κατοχή-Αντίσταση-Απελευθέρωση" τ. Ε΄]
Στη μάχη σκοτώθηκαν δεκάδες Γερμανοί (σύμφωνα με την επίσημη στρατιωτική εκδοχή των Γερμανών που έχει παρουσιάσει ο Νικ. Ι. Ζερβής στα βιβλία του, ένας προσωρινός απολογισμός έδινε 78 νεκρούς) και καταστράφηκε ολόκληρη φάλαγγα. Αντίποινα έγιναν, σπίτια κάηκαν και πατριώτες εκτελέστηκαν. Και οι Γερμανοί δεν θα μπορούσαν να το κάνουν αυτό χωρίς τη συνδρομή των ταγματασφαλιτών (όπως φαίνεται και από τις μαρτυρίες). Ηδη οι μονάδες τους στην περιοχή ήταν αποδεκατισμένες, οι Γερμανοί ετοιμάζονταν να αποχωρήσουν και πρωτίστως αυτό που τους ενδιέφερε ήταν να μην εγκλωβιστούν σε ενδεχόμενο απόβασης στο Μεσσηνιακό. Τα αντίποινα ήταν μέθοδος για να καμφθεί η αντίσταση αλλά πλέον αυτός ο στόχος είχε εγκαταλειφθεί ενόψει της προγραμματιζόμενης αναδίπλωσης και αποχώρησης αρχικά από την Πελοπόννησο. Τα όσα συνέβησαν μετά τη μάχη στο γεφύρι του Μανούσου ίσως θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν φαινόμενα «αντεκδίκησης» και όχι αποτέλεσμα σχεδίου αντιποίνων. Φυσικά η ταγματασφαλίτικη εκδοχή (εκ του ασφαλούς και την εποχή του εμφυλίου πολέμου όταν οι συνεργάτες των Γερμανών ενσωματώθηκαν στον «εθνικό κορμό» και οι αντιστασιακοί βίωναν την «εθνική αναμόρφωση» στους ελληνικούς προγόνους του Γκουαντανάμο) είναι ότι... έπεισαν τους Γερμανούς να μην κάνουν αντίποινα. Ποίοι; Εκείνοι που προχωρούσαν... μόνοι τους σε αντίποινα χωρίς να το ζητήσουν οι κατακτητές (και στη Χώρα σύμφωνα με τη μαρτυρία). Η ανορθολογική «εθνικοθρησκευτική» εκδοχή θέλει τον Αγιο Χαράλαμπο να... παρουσιάζεται σε Γερμανό αξιωματικό και να του δίνει εντολή... να μην γίνουν αντίποινα.
*
Στη μάχη στο γεφύρι του Μανούσου αποδείχτηκε ότι ο ΕΛΑΣ κυριαρχούσε πλέον και στρατιωτικά παρά την τεράστια εκστρατεία των ταγματασφαλιτών για στρατολόγηση δυνάμεων στο πλευρό του κατακτητή. Το μετεμφυλιακό καθεστώς ενσωμάτωσε τους ταγματασφαλίτες στον «εθνικό κορμό» και χρειάστηκε η πολιτική μεταβολή του 1963 για να γιορταστεί για πρώτη φορά η επέτειος της μάχης (και μάλιστα τα 20 χρόνια από τότε) και μάλιστα σε κλίμα τρομοκρατίας. Το «Θάρρος» στις 21/7/1964 έγραφε χαρακτηριστικά: «Εις Αμπελόφυτο ετελέσθη την Κυριακήν υπό της Πανελληνίου Ενώσεως Αναπήρων Τραυματιών Εθνικής Αντιστάσεως το προαναγγελθέν μνημόσυνον του αντ/ρχου Σφαλιακάνη και 16 ανταρτών φονευθέντων εις μάχην μετά των Γερμανών εις την θέσιν Μανούσου γεφύρι, συναφθείσαν τον Μάιον του 1944 (σ. σ. από τη λανθασμένη αναφορά, ο καθένας μπορεί να καταλάβει την άγνοια για τα σχετικά με τη μάχη ακόμη και δημοσιογράφων) κατά την οποίαν εφονεύθησαν υπερδιακόσιοι Γερμανοί. Μετά την θρησκευτικήν τελετήν εις τον ιερόν ναόν Αμπελοφύτου οι συγκεντρωθέντες, περίπου 2.000 άτομα εξ ών 300 εξ Αθηνών και 30 εκ Καλαμάτας, μετέβησαν εις Μανούσου γεφύρι όπου, μετά την κατάθεση στεφάνων, ωμίλησαν ο τέως δημοδιδάσκαλος κ. Ι. Μιχαλόπουλος («Ωρίων») και ο επίσης τέως δημοδιδάσκαλος Δ. Καλδής αναφερθείς εις το χρονικόν της ημέρας. Τέλος ο πρώην δημοδιδάσκαλος κ. Δουμουράς απήγγειλε προσκλητήριον. Τριάκονα εκ των λαβόντων μέρος εις την μάχην ήσαν παρόντες. Μετά ταύτα εψάλησαν πένθιμα εμβατήρια της μετακατοχικής περιόδου και οι συγκεντρωθέντες διελύθησαν άνευ επειδοσίων. Δεν να σημειωθή, ότι, λόγω εκφρασθέντων φόβων περί δημιουργίας επεισοδίων είχαν μεταβή εις Αμπελόφυτον κατά την ημέραν του μνημοσύνου ο Νομάρχης Μεσσηνίας κ. Μανουσόπουλος, ο Εισαγγελεύς Κυπαρισσίας, ο ανώτερος Διοικητής Χωροφυλακής Πελοποννήσου και ο διοικητής Χωροφυλακής Τριφυλίας μετά δυνάμεως Χωροφυλακής».
Απολογητής και φωνή των δοσίλογων που έγιναν «εθνικόφρονες» η «Σημαία» έγραφε την ίδια ημερομηνία: «Χάρις εις την ψύχραιμον αντιμετώπισιν της νέας τάξεως πραγμάτων, που καθημερινώς οικοδομεί η κεντρωοαριστερά κυβέρνησις Παπανδρέου, υπό των εθνικοφρόνων πολιτών της Τριφυλίας, ετελέσθη την Κυριακήν, άνευ επεισοδίου τινός, παρά την γέφυραν Μανούση Γαργαλιάνων, το οργανωθέν υπό των κομμουνιστών προπαγανδιστών μνημόσυνον υπέρ του “ταγματάρχου” Σφακιανάκη και των άλλων ανταρτών που έπεσαν το 1942 κατά ενέδραν εναντίον Γερμανικής φάλαγγος. Οι εθνικόφρονες πολίται της Τριφυλίας, με μόλις συγκρατουμένην αγανάκτησιν και με σφιγμένην την καρδίαν εδέχθησαν την νέαν κομμουνιστικήν πρόκλησιν. Και εσημείωσαν το γεγονός ότι το μνημόσυνον ετελέσθη με πλήρη ανοχήν και κάλυψιν της Κυβερνήσεως, η οποία είναι ανίκανος πλέον να αντιδράση εις τας εις βάρος της γαλήνης του τόπου προπαγανδιστικά ενεργείας και προκλήσεις της Ακρας Αριστεράς». Τόσο… γνώση της ιστορίας είχε κοντυλοφόρος αντικομμουνιστής συντάκτης δεν γνώριζε ότι η μάχη έγινε δύο χρόνια αργότερα και ότι το 1942 στη Μεσσηνία υπήρχαν Ιταλοί κατακτητές και όχι Γερμανοί. Γνώριζε όμως να βάζει σε παρένθεση τη λέξη ταγματάρχης για να κρύψει ότι ο Ηλίας Σφακιανάκης ήταν στρατιωτικός που πήρε μέρος στον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο, στη μικρασιατική εκστρατεία (τραυματίστηκε στη μάχη του Εσκή Σεχήρ) και αποτάχθηκε το 1935 με το βαθμό του ταγματάρχη για συμμετοχή στο κίνημα Πλαστήρα – Βενιζέλου. Και εντάχθηκε από τους πρώτους στον ΕΛΑΣ, στον οποίο υπήρξε ηγετική φυσιογνωμία. Σκοτώθηκε σε ηλικία 50 χρονών. Στη μάχη που έχασε τη ζωή του είχε μαζί του αντάρτη το μικρότερο γιό του Αγησίλαο που τον ακολουθούσε στις δραστηριότητος του τάγματος.
Η τρίτη εφημερίδα της Καλαμάτας «Τα Νέα»… άκρα του τάφου σιωπή για την εκδήλωση και αυτό λέει πολλά για τη δημοσιογραφία της εποχής.
*
Η ιστορία της μάχης έχει ιδιαίτερη συναισθηματική αξία. Σε αυτή πήρε μέρος ο αδελφός του πατέρα μου και νονός μου Χρήστος, έφεδρος αξιωματικός και διμοιρίτης του 1ου Λόχου που πήρε μέρος στη μάχη της. Ο πατέρας μου ήταν στα μετόπισθεν της μάχης με τις δυνάμεις του εφεδρικού ΕΛΑΣ. Στη μάχη τραυματίστηκε ο πρώτος εξάδελφος της μάνας μου Θόδωρος Νικολόπουλος, ο οποίος μαζί με τον αδελφό του Σταύρο έχασαν τη ζωή τους σε άγνωστο τόπο πολεμώντας μέσα από τις γραμμές του Δημοκρατικού Στρατού.
*
Η μάχη στου Μανούσου το γεφύρι είναι ένα ακόμη «διαμάντι» της αντίστασης για το οποίο είμαστε περήφανοι ως πατριώτες και αριστεροί. Δεν ξεχνάμε, ψάχνουμε, και ως «γέφυρα» της δρακογενιάς με τους νεότερους, μιλάμε για την ιστορία που έχει αποκλεισθεί από το «εθνικό αφήγημα» των πολιτικών επιγόνων των συνεργατών του κατακτητή και των… παραφυάδων τους.
του Ηλία Μπιτσάνη
δημοσιογράφου
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου